پوسیدگی دندان حاصل فعالیت باکتریهایی است که قند مواد غذایی را به اسید تبدیل میکنند و مواد معدنی مینا و عاج را حل میکنند. این فرایند در مراحل اولیه (لکه سفید) با فلوراید تراپی برگشتپذیر است، اما وقتی حفره ایجاد شد، تنها راه، برداشتن بافت پوسیده و جایگزینی آن با ماده ترمیمی است. هدف ترمیم فقط پر کردن حفره نیست؛ بازسازی فرم آناتومیک، نقاط تماس با دندان مجاور و تماسهای صحیح جونده است تا غذا در فاصلهها گیر نکند و نیرو بهدرستی توزیع شود.
کامپوزیت همرنگ دندان
کامپوزیت رزین امروزه رایجترین ماده ترمیمی است. مزیت آن فقط زیبایی نیست؛ کامپوزیت بهصورت شیمیایی و مکانیکی به ساختار دندان میچسبد و همین باعث میشود بتوان حفره را محافظهکارانهتر و بدون برداشتن بافت سالم اضافی آماده کرد. مراحل کار شامل بیحسی (در صورت لزوم)، ایزولاسیون با رابردم یا رول پنبه، برداشت کامل پوسیدگی، اچینگ با اسید فسفریک، اعمال عامل باندینگ، قرار دادن کامپوزیت بهصورت لایهلایه با نوردهی هر لایه، و سپس فرمدهی، تنظیم اکلوژن و پالیش نهایی است. لایهگذاری تدریجی برای کاهش انقباض پلیمریزاسیون ضروری است؛ انقباض زیاد باعث حساسیت پس از ترمیم و ایجاد درز میکروسکوپی میشود.
آمالگام
آمالگام آلیاژی از نقره، قلع، مس و جیوه است که بیش از یک قرن سابقه استفاده دارد. استحکام فشاری بالا، هزینه کمتر، دوام طولانی و حساسیت کمتر به رطوبت، آن را همچنان در دندانهای خلفی — بهویژه در حفرههای بزرگ، بیماران با کنترل بزاق دشوار یا شرایطی که ایزولاسیون کامل ممکن نیست — گزینهای معتبر نگه داشته است. محدودیت آن رنگ فلزی و نیاز به برداشت بیشتر بافت برای ایجاد گیر مکانیکی است.
اینله و آنله
وقتی تخریب آنقدر گسترده است که ترمیم مستقیم دوام کافی ندارد اما هنوز نیازی به روکش کامل نیست، از ترمیمهای غیرمستقیم استفاده میشود. اینله و آنله در لابراتوار و از جنس سرامیک یا کامپوزیت آزمایشگاهی ساخته و سپس به دندان چسبانده میشوند. دقت تماسها، استحکام و پایداری رنگ آنها بالاتر از ترمیم مستقیم است.
پوسیدگی عمیق و حساسیت پس از ترمیم
در پوسیدگیهای نزدیک به پالپ، بهجای برداشت کامل و ریسک باز شدن پالپ، از تکنیکهای محافظت پالپ مانند پالپکپینگ با MTA یا بایودنتین استفاده میشود تا شانس زنده ماندن عصب و پرهیز از عصبکشی حفظ شود. حساسیت خفیف به سرما یا فشار طی یکی دو هفته پس از ترمیمهای عمیق طبیعی است؛ اما درد خودبهخودی یا طولانی، نشانه درگیری پالپ است و باید بررسی شود. برای افزایش عمر ترمیم، رعایت بهداشت، کاهش دفعات مصرف قند، استفاده از نخ دندان و معاینه دورهای برای تشخیص زودهنگام پوسیدگی ثانویه اهمیت اساسی دارد.