دندانهای عقل (مولر سوم) آخرین دندانهایی هستند که معمولاً بین ۱۷ تا ۲۵ سالگی رویش مییابند. در بسیاری از افراد، فک امروزی فضای کافی برای رویش کامل آنها ندارد و دندان بهصورت نیمهرویشیافته یا کاملاً نهفته درون استخوان باقی میماند. نهفتگی انواع مختلفی دارد: مزیوانگولار (متمایل به جلو، شایعترین حالت)، افقی (کاملاً خوابیده و فشارنده به دندان جلویی)، عمودی و دیستوانگولار. نوع و زاویه نهفتگی، پیچیدگی جراحی را تعیین میکند.
چرا خارج کردن لازم میشود
- پریکورونیت: عفونت و تورم دردناک بافت لثهای که روی دندان نیمهرویشیافته را پوشانده و محل تجمع باکتری شده است.
- پوسیدگی: تمیز کردن دندان عقل و سطح پشتی مولر دوم عملاً ناممکن است و پوسیدگی هر دو دندان شایع است.
- تحلیل ریشه دندان مجاور: فشار مداوم دندان نهفته افقی به ریشه مولر دوم.
- کیست و ضایعات: کیسه اطراف دندان نهفته ممکن است به کیست دنتیژروس تبدیل شود و استخوان فک را تحلیل ببرد.
- درد و فشار: و در برخی موارد، ملاحظات مرتبط با درمان ارتودنسی.
ارزیابی پیش از عمل
رادیوگرافی پانورامیک و در موارد پرخطر CBCT گرفته میشود تا رابطه ریشهها با ساختارهای حیاتی مشخص شود. در فک پایین، مجاورت با عصب آلوئولار تحتانی و در فک بالا، نزدیکی به سینوس ماگزیلاری مهمترین نکات ایمنی هستند. تصویربرداری سهبعدی به جراح اجازه میدهد مسیر برش و سکشن دندان را طوری طراحی کند که خطر آسیب عصبی (بیحسی موقت لب و چانه) به حداقل برسد.
مراحل جراحی
عمل تحت بیحسی موضعی و در صورت نیاز همراه با آرامبخشی انجام میشود. پس از برش کوچک و کنار زدن فلپ لثه، در صورت لزوم مقداری استخوان پوشاننده برداشته میشود. سپس دندان با فرز به چند قطعه تقسیم (سکشن) میشود تا بتوان آن را بدون فشار زیاد و بدون برداشت استخوان اضافی خارج کرد. حفره شستوشو و کورتاژ میشود و لثه با بخیه ترمیم میگردد. مدت عمل معمولاً بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه است.
مراقبتهای پس از جراحی
گاز استریل باید ۳۰ تا ۶۰ دقیقه با فشار ملایم گاز گرفته شود. کمپرس سرد بهصورت متناوب در ۲۴ ساعت اول، تورم را بهطور محسوسی کم میکند. غذای نرم و خنک، پرهیز از دهانشویه شدید، سیگار و استفاده از نی در ۷۲ ساعت نخست ضروری است؛ مکش میتواند لخته محافظ حفره را جدا کند و منجر به عارضه دردناک درایساکت شود. تورم و محدودیت باز کردن دهان طی سه روز اول به اوج میرسد و سپس فروکش میکند. آنتیبیوتیک و مسکن طبق تجویز مصرف میشود و بخیهها معمولاً پس از هفت تا ده روز کشیده میشوند.
سایر دندانهای نهفته
دندان نیش نهفته دومین مورد شایع است. در این موارد، اگر شرایط اجازه دهد بهجای خارج کردن، عمل اکسپوژر انجام میشود؛ دندان نمایان و به آن براکت و زنجیر متصل میشود تا ارتودنتیست بهتدریج آن را به جایگاه صحیح در قوس فکی هدایت کند.