در مرکز هر دندان، فضایی به نام حفره پالپ وجود دارد که حاوی عصب، عروق خونی و بافت همبند است. وقتی پوسیدگی عمیق، ترک، ضربه یا ترمیمهای مکرر باعث شود باکتریها به این بافت برسند، پالپ ملتهب و سپس عفونی و نکروزه میشود. چون پالپ درون دیوارههای سخت دندان محبوس است، التهاب آن بهسرعت باعث افزایش فشار و درد شدید میشود و برخلاف سایر بافتهای بدن، توان ترمیم خودبهخودی ندارد. عصبکشی یعنی خارج کردن این بافت آسیبدیده، ضدعفونی کامل فضای کانال و پر کردن آن با مادهای زیستسازگار تا مسیر ورود مجدد باکتری بسته شود.
علائم نیاز به درمان ریشه
- درد خودبهخودی، بهویژه شبانه، که با مسکن بهسختی کنترل میشود.
- حساسیت طولانی به گرما یا سرما که پس از برداشتن محرک تا چند دقیقه ادامه دارد.
- درد هنگام گاز گرفتن یا فشار روی دندان.
- تورم لثه، آبسه یا فیستول (جوش چرکی) در مجاورت ریشه.
- تیره شدن تدریجی رنگ دندان پس از ضربه.
- گاهی هیچ علامتی وجود ندارد و ضایعه تنها در رادیوگرافی معمول دیده میشود.
مراحل درمان
ابتدا بیحسی موضعی کامل تزریق میشود؛ با تکنیکهای امروزی، عصبکشی درد ندارد و آنچه بیمار قبل از درمان تجربه کرده، درد بیماری بوده است نه درمان. سپس رابردم (سد لاستیکی) نصب میشود تا دندان از بزاق و باکتریهای دهان کاملاً ایزوله بماند — این مرحله یکی از تعیینکنندهترین عوامل موفقیت است. پس از ایجاد حفره دسترسی، طول دقیق هر کانال با اپکسلوکیتور و رادیوگرافی تعیین میشود. کانالها با فایلهای روتاری نیکل-تیتانیوم شکلدهی و همزمان با محلول هیپوکلریت سدیم و EDTA شستوشو میشوند تا بافت باقیمانده، باکتریها و لایه اسمیر حذف شوند. در نهایت، کانال با گوتاپرکا و سیلر بهصورت سهبعدی پر میشود.
تعداد جلسات و درد پس از درمان
بسیاری از موارد در یک جلسه انجام میشوند، اما در عفونت فعال، آبسه یا کانالهای پیچیده، درمان دو جلسهای با قرار دادن کلسیم هیدروکساید بهعنوان داروی بینجلسهای نتیجه بهتری میدهد. حساسیت به فشار و درد خفیف تا متوسط طی دو تا پنج روز پس از درمان طبیعی است و با مسکنهای معمول کنترل میشود. استفاده از میکروسکوپ دندانپزشکی در یافتن کانالهای اضافی، کانالهای کلسیفیه و تشخیص ترکها، نرخ موفقیت را بهطور معناداری افزایش میدهد.
بازسازی پس از عصبکشی
این مرحله بهاندازه خود عصبکشی اهمیت دارد و متأسفانه بیشترین علت شکست درمان است. دندان عصبکشیشده رطوبت و انعطاف خود را از دست میدهد و شکننده میشود. اگر بخش زیادی از تاج تخریب شده باشد، ابتدا پست و کور (Post & Core) ساخته میشود و سپس روکش قرار میگیرد. در دندانهای خلفی، گذاشتن روکش تقریباً همیشه ضروری است و به تعویق انداختن آن، خطر شکستگی عمودی ریشه و از دست رفتن قطعی دندان را بهشدت بالا میبرد. با درمان اصولی و بازسازی بهموقع، نرخ موفقیت درمان ریشه بالای ۹۰ درصد است و دندان میتواند تا پایان عمر حفظ شود.