گاهی دندانی که سالها پیش عصبکشی شده، دوباره دردناک میشود، لثه اطرافش متورم میگردد یا در رادیوگرافی کنترل، ضایعهای تیره در نوک ریشه ظاهر میشود. این یعنی درمان قبلی موفق نبوده یا عفونت پس از مدتی عود کرده است. در چنین شرایطی، گزینه نخست همیشه کشیدن دندان نیست؛ ریتریتمنت یا درمان مجدد ریشه، فرصتی دوباره برای نجات دندان طبیعی فراهم میکند.
چرا درمان اولیه شکست میخورد
- کانالهای درماننشده: برخی دندانها کانالهای فرعی یا اضافی دارند (مثلاً کانال MB2 در مولر اول بالا) که در درمان اولیه یافت نشده است.
- پرکردگی ناقص یا کوتاه: باقی ماندن فضای خالی در انتهای کانال، محل مناسبی برای تکثیر باکتری است.
- نشت کرونال: شایعترین علت؛ ترمیم یا روکش نامناسب، شکسته یا پوسیده شده و باکتریهای دهان از بالا به کانال نفوذ کردهاند.
- پیچیدگی آناتومیک: کانالهای کلسیفیه، انحنای شدید یا ریشههای غیرمعمول.
- شکستن ابزار: باقی ماندن قطعه فایل داخل کانال و ممانعت از پاکسازی کامل.
- ترک عمودی ریشه: که متأسفانه معمولاً غیرقابل درمان است و نیاز به کشیدن دارد.
مراحل ریتریتمنت
درمان مجدد از عصبکشی اولیه پیچیدهتر، زمانبرتر و نیازمند تجهیزات تخصصی است. ابتدا روکش یا ترمیم قبلی برداشته میشود و در صورت وجود پست، با اولتراسونیک و بدون آسیب به دیواره ریشه خارج میگردد. سپس گوتاپرکای قدیمی با حلالهای مخصوص (مانند اکالیپتول) و فایلهای بازکننده کاملاً از کانال خارج میشود. این مرحله باید تا انتهای ریشه کامل انجام شود، چون هر باقیماندهای میتواند باکتری را پناه دهد. با کمک میکروسکوپ دندانپزشکی کانالهای پنهان جستوجو و ترکهای احتمالی بررسی میشوند. سپس کانالها مجدداً شکلدهی، با پروتکل شستوشوی طولانیتر و فعالسازی اولتراسونیک ضدعفونی و در نهایت با گوتاپرکا و سیلر پر میشوند. در بیشتر موارد درمان دو یا سه جلسهای است و بین جلسات، کلسیم هیدروکساید بهعنوان ضدعفونیکننده داخل کانال قرار میگیرد.
وقتی ریتریتمنت کافی نیست
اگر مسیر دسترسی به کانال مسدود باشد (مثلاً پست فلزی محکم یا کانال کاملاً کلسیفیه) یا ضایعه نوک ریشه پس از درمان مجدد باقی بماند، گزینه بعدی جراحی نوک ریشه (آپیکواکتومی) است؛ در این عمل با برش کوچکی در لثه، چند میلیمتر انتهایی ریشه و بافت عفونی اطراف آن برداشته و انتهای کانال با MTA مهر و موم میشود.
نتیجه و پیگیری
نرخ موفقیت ریتریتمنت در حدود ۷۵ تا ۸۵ درصد گزارش شده است؛ کمتر از درمان اولیه، اما همچنان بسیار بالاتر از هزینه و پیچیدگی جایگزینی دندان با ایمپلنت. ترمیم دائمی و روکش باید بلافاصله پس از پایان درمان انجام شود، زیرا نشت مجدد از بالا شایعترین دلیل شکست دوباره است. بهبود ضایعه استخوانی تدریجی است و با رادیوگرافی کنترل در فواصل شش ماه تا دو سال پیگیری میشود.