یکی از رایجترین سؤالهای والدین این است که چرا باید برای دندانی که بالاخره میافتد، هزینه و زمان صرف کرد. پاسخ در نقشهای متعدد دندان شیری نهفته است: این دندانها علاوه بر جویدن و تکلم صحیح، فضای رویش دندان دائمی زیرین را نگه میدارند. مولر شیری دوم تا حدود ۱۲ سالگی در دهان میماند و از دست دادن زودهنگام آن باعث حرکت دندانهای مجاور، تنگی فضا، نهفتگی دندان دائمی و نیاز به ارتودنسی پیچیده در آینده میشود. افزون بر این، عفونت دندان شیری میتواند جوانه دندان دائمی زیر آن را آسیب بزند و باعث نقص مینایی یا تغییر رنگ دائمی شود.
پالپوتومی و پالپکتومی
در دندان شیری، دو نوع درمان پالپ انجام میشود. پالپوتومی زمانی انجام میشود که التهاب تنها به بخش تاجی پالپ محدود است؛ در این روش فقط پالپ داخل تاج برداشته میشود و پالپ ریشه که هنوز سالم است باقی میماند. سپس روی آن مادهای زیستسازگار مانند MTA، بایودنتین یا سولفات فریک قرار میگیرد. پالپکتومی وقتی لازم است که عفونت به کل پالپ و ریشه رسیده باشد؛ در این حالت کانالها بهطور کامل پاکسازی و با مادهای قابل جذب مانند خمیر زینکاکساید-اوژنول یا ویتاپکس پر میشوند. استفاده از ماده قابل جذب حیاتی است، زیرا ریشه دندان شیری باید بتواند بهطور طبیعی تحلیل برود تا دندان در زمان مقرر بیفتد؛ به همین دلیل از گوتاپرکای دندان دائمی استفاده نمیشود.
روکش استیل و زیرکونیا
دندان شیری پس از درمان پالپ یا در تخریب گسترده، با پرکردگی معمولی دوام کافی ندارد؛ مینای آن نازکتر است و سطح جونده بهسرعت میشکند. روکش استیل زنگنزن (SS Crown) استاندارد طلایی برای دندانهای خلفی شیری است: در یک جلسه و بدون قالبگیری نصب میشود، تمام سطوح دندان را میپوشاند، پوسیدگی ثانویه را تقریباً حذف میکند و تا زمان افتادن طبیعی دندان دوام میآورد. برای دندانهای جلویی که ظاهر اهمیت دارد، از روکش زیرکونیا اطفال یا روکش استیل با فیس کامپوزیتی استفاده میشود که رنگ طبیعی دارند.
مدیریت رفتاری کودک
موفقیت درمان اطفال بهاندازه مهارت فنی، به مدیریت رفتاری وابسته است. روش بگو-نشان بده-انجام بده (Tell-Show-Do)، استفاده از واژگان دوستانه بهجای اصطلاحات ترسناک، تقویت مثبت و تنظیم مدت جلسه متناسب با تحمل کودک، پایه کار است. در کودکان بسیار مضطرب، کمسن یا دارای نیازهای ویژه، از گاز خنده (اکسید نیتروس)، آرامبخشی خوراکی یا در موارد گسترده، درمان تحت بیهوشی عمومی استفاده میشود تا تمام کارها در یک جلسه و بدون خاطره منفی انجام شود. توصیه مهم به والدین این است که پیش از مراجعه، از کلماتی مانند درد، آمپول و کشیدن استفاده نکنند و اولین مراجعه کودک ترجیحاً یک معاینه ساده و بدون درمان باشد.
پیشگیری و پیگیری
پس از درمان، برنامه پیشگیری شامل فلورایدتراپی دورهای، فیشورسیلانت روی مولرهای دائمی تازهرویشیافته، آموزش مسواک با نظارت والدین تا حدود هشت سالگی، حذف تغذیه شبانه با شیشه شیر و کاهش دفعات مصرف تنقلات قندی است. در صورت از دست رفتن زودهنگام دندان شیری، نصب فضانگهدار ضروری است تا مسیر رویش دندان دائمی حفظ شود. معاینه هر شش ماه نیز پوسیدگیهای جدید را در مراحل قابل کنترل شناسایی میکند.